WordPress Kurulum Rehberi: Baştan Sona Anlatım

Bir WordPress kurulum rehberi genelde birkaç dakikalık bir işlem gibi anlatılır ama gerçek karar süreci kurulum ekranından çok önce başlar. Hangi barındırmanın seçildiği, hangi temanın kullanıldığı ve eklentilerin nasıl yönetildiği, sitenin bir yıl sonra da hızlı ve güvenli çalışıp çalışmayacağını belirler. Bu rehber, dünyadaki web sitelerinin büyük bir kısmının çalıştığı bu sistemi kurulumdan günlük kullanıma kadar pratik adımlarla anlatıyor. WordPress.com ile WordPress.org arasındaki farktan başlayıp kurulum, tema, eklenti, güvenlik ve içerik SEO'suna kadar sırayla ele alıyoruz.

WordPress.com mu, WordPress.org mu?

İlk karar burada verilir ve çoğu yeni kullanıcı bu ikisini birbirine karıştırır. WordPress.com, şirketin kendi sunucularında barındırdığı hazır bir hizmettir; teknik bakım gerektirmez ama özelleştirme imkânı sınırlıdır. WordPress.org ise açık kaynak yazılımın kendisidir, kendi hosting'inize kurulur ve tam kontrol size kalır.

Ciddi bir blog, kurumsal site ya da e-ticaret projesi için hemen herkes WordPress.org'u tercih eder, çünkü eklenti ve tema seçiminde bir kısıtlama yoktur. Aşağıdaki tablo iki seçeneği özetliyor.

Bu rehberin geri kalanı WordPress.org kurulumunu esas alır, çünkü esneklik isteyen herkesin er ya da geç geçtiği yol budur. WordPress.com ile başlayıp sonra WordPress.org'a taşınmak da mümkündür, ama bu geçiş içerik ve URL yapısının yeniden düzenlenmesini gerektirir; baştan doğru platformu seçmek zaman kazandırır.

WordPress nasıl kurulur?

Çoğu hosting firması cPanel veya benzeri bir panelde tek tık kurulum sunar; Softaculous ya da benzeri bir araçla WordPress birkaç dakikada ayağa kalkar. Ama manuel kurulumu bilmek, sorun çıktığında ne olup bittiğini anlamayı kolaylaştırır.

Manuel kurulumda önce WordPress.org'dan güncel sürüm indirilip sunucuya yüklenir, ardından bir MySQL veritabanı oluşturulur. WP-CLI kullanıyorsanız aynı işlemi komut satırından da halledebilirsiniz:

wp core download
wp config create --dbname=site_db --dbuser=site_user --dbpass=guclu_sifre
wp core install --url=ornek.com --title="Site Adim" --admin_user=admin --admin_password=guclu_sifre [email protected]

Bu üç komut sırasıyla çekirdek dosyaları indirir, veritabanı bağlantısını taşıyan wp-config.php dosyasını oluşturur ve kurulum sihirbazını komut satırından tamamlar. Panel üzerinden ilerliyorsanız aynı bilgiler tarayıcıdaki kurulum ekranında sorulur: veritabanı bilgileri, site başlığı, yönetici kullanıcı adı ve şifre. Kurulum sırasında istenen veritabanı önekini (wp_ yerine örneğin wp7x_ gibi rastgele bir değer) değiştirmek, otomatik SQL enjeksiyon saldırılarının bir kısmını daha kurulum aşamasında engeller.

Kurulum bittikten sonra ilk iş listesi şu adımlardan oluşur:

• Kalıcı bağlantı (permalink) yapısını Ayarlar > Kalıcı Bağlantılar üzerinden SEO dostu formata çevirmek
• Zaman dilimini ve dil ayarını düzeltmek
• Varsayılan "Merhaba Dünya" yazısını ve örnek sayfayı silmek
• İlk temayı seçip gerekli eklentileri kurmak
• Yönetici e-posta adresini gerçek ve düzenli kontrol edilen bir adrese ayarlamak; güvenlik uyarıları ve yorum bildirimleri bu adrese gelir

Hangi tema seçilmeli?

Tema, sitenin görünümünü ve büyük ölçüde hızını belirler. WordPress.org'daki resmi tema dizininde binlerce ücretsiz seçenek bulunur ama hepsi aynı kalitede değildir.

Seçim yaparken üç noktaya (amaca uygunluk, duyarlı/responsive tasarım, özelleştirme kapasitesi) dikkat edilir. Bir haber sitesiyle bir portföy sitesinin ihtiyacı aynı değildir, bu yüzden temanın amaca uyup uymadığına önce bakılır. Temanın mobilde nasıl göründüğü mutlaka test edilmelidir. Site Düzenleyici (Full Site Editing) destekleyen blok tabanlı temalar ise kod bilmeden ciddi değişiklik yapmaya izin verir; bu da özelleştirme kapasitesini belirler.

Gutenberg editörü artık yalnızca yazı içeriğini değil, header, footer ve kenar çubuğu gibi site bölümlerini de blok mantığıyla düzenlemeye açmıştır. Klasik editöre alışkın kullanıcılar için bir öğrenme eğrisi vardır ama kazanılan esneklik buna değer.

Bir temayı kurmadan önce demo sitesini mobil görünümde test edin, sayfa yükleme süresine bakın. Ağır demo görselleri taşıyan temalar kurulduktan sonra aynı hızı vermez, çünkü demo içerik CDN üzerinden gelir, kendi siteniz ise sunucunuzdan yüklenir.

Çok amaçlı ("multipurpose") temalar cazip görünse de genelde kullanılmayan onlarca özelliği arka planda yükler. Site tek bir amaca hizmet ediyorsa, o amaca özel dar kapsamlı bir tema, çok amaçlı bir temadan neredeyse her zaman daha hızlı çalışır.

Hangi eklentiler gerçekten şart?

Eklenti ekosistemi WordPress'in en güçlü yanıdır ama aynı zamanda en büyük risk kaynağıdır. Her eklenti bir güvenlik açığı adayıdır; dikkatsiz kurulan yirmi eklenti siteyi hem yavaşlatır hem savunmasız bırakır.

Başlangıç için gerçekten ihtiyaç duyulan kategoriler aşağıdaki tabloda yer alıyor.

Bir eklenti kurmadan önce üç şey (son güncelleme tarihi, aktif kurulum sayısı, destek forumundaki çözülmemiş şikayetler) kontrol edilir. Son güncelleme tarihi bir yıldan eskiyse bu şüpheli kabul edilmelidir. Terk edilmiş bir eklenti, çekirdek WordPress güncellendiğinde uyumsuzluk çıkarıp siteyi kilitleyebilir.

Eklenti sayısını sınırlı tutmanın bir başka faydası çakışma riskini azaltmasıdır. İki farklı eklenti aynı JavaScript kütüphanesini farklı sürümlerde yüklemeye çalıştığında sayfa bozulabilir; bu tür çakışmaları teşhis etmek, eklenti sayısı arttıkça katlanarak zorlaşır.

Site güvenliği için neler yapılmalı?

WordPress'in yaygınlığı onu saldırganlar için cazip bir hedef hâline getirir; saldırıların çoğu otomatik botlar üzerinden oturum açma ekranını zorlar. Temel savunma karmaşık değildir ama düzenli yapılması gerekir.

Çekirdek, tema ve eklentileri her zaman güncel tutmak öncelik sırasının başında gelir. Yönetici hesabında güçlü bir parola ve iki faktörlü doğrulama kullanmak, giriş denemelerini sınırlayan bir güvenlik eklentisi çalıştırmak da bu sıraya dahildir. Varsayılan "admin" kullanıcı adı kullanılmamalıdır, çünkü bu ilk denenen kullanıcı adıdır.

wp-config.php dosyasına eklenen birkaç satır, dosya düzenleyiciyi panelden tamamen kapatır:

define('DISALLOW_FILE_EDIT', true);
define('WP_DEBUG', false);

Bu satırlar, tema ve eklenti dosyalarının yönetici panelinden düzenlenmesini engeller; bir saldırgan girişe erişse bile doğrudan PHP kodu enjekte edemez. Düzenli yedekleme bu listenin sonunda değil, en başında yer almalıdır; çünkü her önlem aşılabilir ama güncel bir yedek her zaman kurtarır.

Giriş ekranını varsayılan /wp-login.php adresinden farklı bir URL'ye taşımak da işe yarayan bir önlemdir; bu değişiklik, otomatik botların kaba kuvvet (brute force) denemelerinin büyük kısmını daha ilk adımda eler. Birçok güvenlik eklentisi bu değişikliği tek bir ayarla yapar.

Yazı mı sayfa mı, ikisi arasındaki fark ne?

Yeni başlayanların en çok karıştırdığı konu budur. Yazılar (posts) tarih sıralı, kategorilenebilir ve RSS akışına giren içeriklerdir; blog yazıları için doğru seçenek budur. Sayfalar (pages) ise "Hakkımızda" veya "İletişim" gibi zamana bağlı olmayan, statik içerikler için kullanılır.

Blok tabanlı editör her iki içerik türünde de aynı mantıkla çalışır: paragraf, başlık, görsel ve tablo gibi her öğe ayrı bir bloktur. Bloklar arasında sürükle-bırak ile sıralama yapmak ve yeniden kullanılabilir blok şablonları oluşturmak, tekrar eden yapıları (örneğin bir çağrı butonu) tek yerden yönetmeyi kolaylaştırır.

İçerik organizasyonunda kategori ve etiket ayrımına dikkat edilmelidir. Kategori geniş bir konu başlığı olarak düşünülmeli ve sayısı az tutulmalıdır; etiket ise yazıya özel anahtar kelimeler için kullanılır ve sayısı sınırsız olabilir. İkisini karıştırıp her yazıya on beş etiket eklemek, arama motorlarına dağınık bir site sinyali verir.

Yeniden kullanılabilir bloklar (reusable blocks), sık tekrar eden içerikleri (bir uyarı kutusu, bir çağrı butonu) tek merkezden yönetmeyi sağlar. Bir blok bir kez düzenlendiğinde, kullanıldığı tüm yazılarda otomatik olarak güncellenir; onlarca yazı tek tek düzenlenmez.

İçerik SEO'su için ne yapılmalı?

SEO eklentisi kurmak yeterli değildir, doğru kullanmak gerekir. Her yazıda odak anahtar kelime başlıkta, ilk paragrafta ve en az bir alt başlıkta geçmelidir; meta açıklama otomatik doldurulmamalı, elle yazılmalıdır.

Kalıcı bağlantı yapısını Ayarlar > Kalıcı Bağlantılar üzerinden "Yazı adı" formatına çevirmek, arama motorları için okunur bir URL üretir. Apache sunucularda bu değişiklik, .htaccess dosyasına otomatik olarak şu tarz bir kural yazar:

RewriteRule ^([^/]+)/?$ /index.php?name=$1 [QSA,L]

Bu kurala elle dokunmaya gerek yoktur, ama ne işe yaradığını bilmek, kalıcı bağlantı ayarı değiştirildiğinde alınan bir "404 hatası" karşısında nereye bakılacağını gösterir. Sorun çıktığında çözüm genelde ayarları yeniden kaydedip .htaccess dosyasını yeniden oluşturmaktır.

Görsellerde alt metin yazmak atlanmamalıdır; bu hem erişilebilirlik hem de görsel aramada bulunurluk için gereklidir. Sayfa hızı da SEO'nun bir parçasıdır. Gereksiz eklentileri kaldırmak, görselleri sıkıştırmak ve önbellekleme eklentisi kullanmak, burada tema seçiminden çok daha büyük bir fark yaratır.

WordPress'i doğru kurmak işin sadece başlangıcıdır. Tema ve eklenti sayısını az ve güncel tutmak, düzenli yedek almak ve içerik yapısını baştan doğru kurgulamak, sitenin bir yıl sonra da hızlı ve yönetilebilir kalmasını sağlar. En sık yapılan hata, kuruluşta harcanan özenin bakım aşamasında kaybolmasıdır. WordPress resmi dokümantasyonu ve Google arama merkezi dokümantasyonu, takılınan her noktada başvurulabilecek en güvenilir iki kaynaktır.

Yazan Celil Uyanikoglu

Bilgisayar mühendisiyim; 25 yılı aşkın süredir bilgi işlem sektörünün içindeyim. Bu blogu 2020'de, işimde her gün karşılaştığım sorunların çözümlerini bir yere yazmak için açtım: Linux, güvenlik, tarayıcılar, yapay zeka araçları. Yazdığım her rehberi önce kendi bilgisayarımda ya da sunucumda deniyorum; çalıştığını görmediğim adımı yayınlamam. Hatalı ya da eskimiş bir şey görürsen iletişim sayfasından yaz — düzeltirim.