Linux Paket Yöneticileri: apt, yum, pacman Rehberi

Linux'ta yazılım yüklemek Windows'tan farklıdır. İnternetten .exe indirmek yerine paket yöneticileri kullanılır. Paket yöneticisi yazılımları merkezi depolardan indirir, bağımlılıkları çözer ve güncellemeleri takip eder. Paket Yöneticisi Nedir?

Paket yöneticisi, yazılım kurulum ve güncelleme süreçlerini otomatikleştiren araçtır. Görevleri:

• Yazılımları depolardan indirme
• Bağımlılıkları otomatik kurma
• Güncellemeleri yönetme
• Yüklü paketleri takip etme
• Gereksiz paketleri temizleme

Hangi paket yöneticisini kullanacağınız dağıtımınıza bağlıdır:

apt: Debian, Ubuntu, Linux Mint dnf: Fedora, RHEL, CentOS, Rocky Linux pacman: Arch Linux, Manjaro, EndeavourOS

APT (Debian/Ubuntu)

APT (Advanced Package Tool), 1998'den beri kullanılan köklü paket yöneticisidir. .deb paketleriyle çalışır.

Temel Komutlar

Depo bilgilerini güncelle (her oturumda ilk yapılmalı):

sudo apt update

Tüm paketleri güncelle:

sudo apt upgrade

Her ikisini birden:

sudo apt update && sudo apt upgrade

Paket yükle:

sudo apt install firefox

Birden fazla paket:

sudo apt install git vim curl

Paket kaldır (yapılandırma kalır):

sudo apt remove firefox

Yapılandırmayla birlikte kaldır:

sudo apt purge firefox

Paket Arama

apt search web browser apt show firefox

Kullanılmayan bağımlılıkları temizle:

sudo apt autoremove

Önbelleği temizle:

sudo apt clean

Yüklü Paketleri Listele

apt list --installed apt list --upgradable

Paket Bilgisi

apt show nginx apt depends nginx

Repositories

Paket kaynakları /etc/apt/sources.list dosyasında tanımlıdır.

PPA ekleme (Ubuntu):

sudo add-apt-repository ppa:graphics-drivers/ppa sudo apt update

Versiyon Kilitleme

Belirli paketi güncellemeyi engelle:

sudo apt-mark hold nginx sudo apt-mark unhold nginx

DNF (Fedora/RHEL)

DNF (Dandified YUM), YUM'un geliştirilmiş halidir. 2015'ten beri Fedora'nın varsayılan paket yöneticisidir. .rpm paketleriyle çalışır.

Temel Komutlar

DNF, depo bilgilerini otomatik günceller. Manuel güncelleme gerekmez.

Paket yükle:

sudo dnf install firefox

Paket kaldır:

sudo dnf remove firefox

Sistem güncelle:

sudo dnf upgrade

Güvenlik güncellemeleri:

sudo dnf upgrade --security

Paket Arama

dnf search web browser dnf info firefox

Hangi paketten geldiğini bul:

dnf provides /usr/bin/wget

Bağımlılıkları Temizle

sudo dnf autoremove

Önbelleği temizle:

sudo dnf clean all

Grup Yükleme

DNF'in güçlü özelliği grup yükleme:

dnf group list sudo dnf group install "Development Tools"

Yüklü Paketler

dnf list installed dnf list updates

Geçmiş ve Geri Alma

İşlem geçmişi:

dnf history

Belirli işlemi geri al:

sudo dnf history undo 15

Modüler Paketler

RHEL/CentOS'ta modül sistemi:

dnf module list sudo dnf module enable nodejs:18 sudo dnf install nodejs

Pacman (Arch Linux)

Pacman, Arch Linux'un hızlı ve minimalist paket yöneticisidir. C ile yazılmış, oldukça hızlıdır.

Komut Yapısı

Pacman diğerlerinden farklı olarak kısa bayraklar kullanır:

-S: Sync (depo işlemleri) -R: Remove (kaldır) -Q: Query (sorgula) -U: Upgrade (yerel paket yükle)

Temel Komutlar

Depo senkronizasyonu:

sudo pacman -Sy

Sistem güncelleme:

sudo pacman -Syu

Paket yükle:

sudo pacman -S firefox

Paket kaldır:

sudo pacman -R firefox

Bağımlılıkları ve yapılandırmayı da kaldır:

sudo pacman -Rns firefox

Paket Arama

Depoda ara:

pacman -Ss web browser

Yüklü paketlerde ara:

pacman -Qs firefox

Paket bilgisi:

pacman -Si firefox pacman -Qi firefox

Bağımlılık Temizliği

Orphan (artık gerekli olmayan) paketler:

pacman -Qdt

Temizle:

sudo pacman -Rns $(pacman -Qdtq)

Önbellek

Önbellek boyutu:

du -sh /var/cache/pacman/pkg/

Eski paketleri temizle (son 3 versiyon hariç):

sudo paccache -r

AUR (Arch User Repository)

Resmi depoda olmayan paketler AUR'dan yüklenir. Yay gibi yardımcı araç gerekir:

# Yay kurulumu git clone https://aur.archlinux.org/yay.git cd yay makepkg -si

# AUR'dan yükleme yay -S google-chrome

Karşılaştırma Tablosu

İşlem | APT | DNF | Pacman ---------------|-----------------------|---------------------|------------------ Yükle | apt install pkg | dnf install pkg | pacman -S pkg Kaldır | apt remove pkg | dnf remove pkg | pacman -R pkg Ara | apt search pkg | dnf search pkg | pacman -Ss pkg Bilgi | apt show pkg | dnf info pkg | pacman -Si pkg Depo güncelle | apt update | (otomatik) | pacman -Sy Güncelle | apt upgrade | dnf upgrade | pacman -Syu Temizle | apt autoremove | dnf autoremove | pacman -Rns $(pacman -Qdtq)

Performans

Pacman: En hızlı. C ile yazılmış, minimal overhead. APT: Hızlı ve kararlı. Çok iyi test edilmiş. DNF: Diğerlerine göre yavaş ama güçlü özellikler sunar.

Flatpak ve Snap

Dağıtımdan bağımsız paket formatları:

Flatpak

Sandbox içinde çalışır, bağımlılıkları dahili getirir.

sudo apt install flatpak flatpak install flathub org.videolan.VLC

Snap

Ubuntu'nun geliştirdiği format:

sudo snap install vlc

Artılar:

• Dağıtımdan bağımsız
• Güncel yazılımlar
• Sandbox güvenliği

Eksiler:

• Daha yavaş başlatma
• Daha fazla disk alanı

İpuçları

sudo ile çalıştırın: Paket kurma root yetkisi gerektirir.

Düzenli güncelleyin: Güvenlik yamaları önemlidir.

Temizlik yapın: Eski paketler ve önbellek disk doldurur.

PPA/AUR dikkatli kullanın: Üçüncü parti kaynaklar risk taşıyabilir.

Karışık kaynaklardan kaçının: Farklı kaynaklardan aynı paketi yüklemek sorun çıkarabilir.

Yazan Celil Uyanikoglu

25 yıldır bilgi işlem piyasasında farklı dallarda uzmanlaşan bir Bilgisayar Mühendisi

X @