Linux Temel Komutlar: Başlangıç Rehberi

Linux'ta terminal, sisteminizin kontrol merkezidir. Grafik arayüzden daha hızlı ve güçlü işlemler yapmanızı sağlar. Terminali Açmak

Ubuntu/Linux Mint: Ctrl+Alt+T GNOME: Aktiviteler'den "Terminal" arayın KDE: Uygulama menüsünden Konsole

Komut istemcisi (prompt) genellikle şöyle görünür:

kullanici@bilgisayar:~$

~ işareti ev dizinindesiniz demektir.

Temel Gezinme

pwd - Nerede Olduğunuzu Öğrenme

"Print Working Directory" - mevcut dizini gösterir.

pwd

Çıktı: /home/kullanici

ls - Dizin İçeriğini Listeleme

Bulunduğunuz dizindeki dosya ve klasörleri listeler.

ls

liste:

ls -l

Gizli dosyalar dahil:

ls -la

İnsan okunabilir boyutlar:

ls -lh

cd - Dizin Değiştirme

"Change Directory" - başka dizine geçiş.

cd Belgeler cd /var/log

Ev dizinine dön:

cd cd ~

Bir üst dizine:

cd ..

Önceki dizine:

cd -

Dosya ve Dizin İşlemleri

mkdir - Dizin Oluşturma

mkdir yeni_klasor

İç içe dizinler:

mkdir -p proje/src/test

touch - Dosya Oluşturma

Boş dosya oluşturur veya mevcut dosyanın zaman damgasını günceller.

touch yeni_dosya.txt

cp - Kopyalama

Dosya kopyalama:

cp kaynak.txt hedef.txt

Dizin kopyalama (-r ile recursive):

cp -r klasor/ yeni_klasor/

mv - Taşıma ve Yeniden Adlandırma

Dosya taşıma:

mv dosya.txt /home/kullanici/Belgeler/

Yeniden adlandırma:

mv eski_isim.txt yeni_isim.txt

rm - Silme

Dikkat: Linux'ta çöp kutusu yoktur. Silinen dosya gitmiştir.

Dosya silme:

rm dosya.txt

Dizin silme (recursive):

rm -r klasor/

Onay sormadan:

rm -rf klasor/

-rf ile dikkatli olun. Yanlış dizinde çalıştırırsanız geri dönüş yoktur.

Dosya İçeriği

cat - Dosya Okuma

Dosya içeriğini terminale yazdırır.

cat dosya.txt

Satır numarasıyla:

cat -n dosya.txt

less - Sayfalı Okuma

Büyük dosyalar için. Gezinme imkanı sağlar.

less uzun_dosya.txt

Tuşlar:

• Boşluk: Sonraki sayfa
• b: Önceki sayfa
• /kelime: Arama
• q: Çıkış

head ve tail - Başı ve Sonu

İlk 10 satır:

head dosya.txt

İlk 20 satır:

head -n 20 dosya.txt

Son 10 satır:

tail dosya.txt

Canlı takip (log izleme için):

tail -f /var/log/syslog

Arama ve Filtreleme

grep - Metin Arama

Dosyada veya çıktıda kalıp arama.

grep "hata" log.txt

Büyük/küçük harf duyarsız:

grep -i "Error" log.txt

Recursive (dizin içinde):

grep -r "function" /home/proje/

Satır numarasıyla:

grep -n "TODO" kod.py

find - Dosya Arama

İsme göre:

find /home -name "*.txt"

Büyüklüğe göre:

find /var -size +100M

Değişiklik tarihine göre:

find . -mtime -7

locate - Hızlı Arama

Veritabanı tabanlı, çok hızlı:

locate dosya.txt

Veritabanı güncelleme:

sudo updatedb

Sistem Bilgisi

uname - Sistem Bilgisi

uname -a

df - Disk Kullanımı

df -h

free - Bellek Kullanımı

free -h

top/htop - Süreç İzleme

top

Daha gelişmiş:

htop

whoami - Kullanıcı Adı

whoami

date - Tarih ve Saat

date

İzinler ve Sahiplik

chmod - İzin Değiştirme

Sayısal format:

chmod 755 script.sh

4: Okuma (r) 2: Yazma (w) 1: Çalıştırma (x)

755 = rwxr-xr-x (sahip her şeyi yapabilir, diğerleri okur ve çalıştırır) 644 = rw-r--r-- (sahip okur yazar, diğerleri sadece okur)

Sembolik format:

chmod +x script.sh chmod u+w dosya.txt

chown - Sahiplik Değiştirme

sudo chown kullanici:grup dosya.txt

Recursive:

sudo chown -R kullanici:grup klasor/

Yardım Alma

man - Manuel Sayfaları

Komut hakkında detaylı bilgi:

man ls man chmod

--help Seçeneği

Hızlı kullanım bilgisi:

ls --help

Pipe ve Yönlendirme

| (Pipe) - Komut Zincirleme

Bir komutun çıktısını diğerine girdi olarak verir.

ls -la | grep ".txt" cat log.txt | grep "error" | wc -l

ve >> - Çıktı Yönlendirme

Dosyaya yaz (üzerine):

ls > liste.txt

Dosyaya ekle:

echo "yeni satır" >> dosya.txt

< - Girdi Yönlendirme

sort < isimler.txt

Metin İşleme

echo - Metin Yazdırma

echo "Merhaba Dünya" echo $HOME

wc - Sayma

Satır, kelime, karakter sayısı:

wc dosya.txt wc -l dosya.txt # Sadece satır

sort - Sıralama

sort isimler.txt

Tersine:

sort -r isimler.txt

uniq - Tekrarları Kaldırma

sort dosya.txt | uniq

cut - Sütun Kesme

cut -d':' -f1 /etc/passwd

Ağ Komutları

ping - Bağlantı Testi

ping google.com ping -c 4 192.168.1.1

ip - Ağ Bilgisi

ip addr ip route

curl - HTTP İstekleri

curl https://example.com curl -O https://example.com/dosya.zip

Paket Yönetimi

Ubuntu/Debian (apt):

sudo apt update sudo apt install paket sudo apt remove paket apt search paket

Fedora (dnf):

sudo dnf install paket

Arch (pacman):

sudo pacman -S paket

Süreç Yönetimi

ps - Süreçleri Listele

ps aux

kill - Süreç Sonlandırma

kill PID kill -9 PID # Zorla

pkill - İsimle Sonlandırma

pkill firefox

Kısayollar

Tab: Otomatik tamamlama Ctrl+C: Komutu iptal et Ctrl+L: Ekranı temizle (clear) Ctrl+R: Komut geçmişinde ara Yukarı ok: Önceki komut !!: Son komutu tekrarla sudo !!: Son komutu sudo ile çalıştır

Pratik Örnekler

En büyük dosyaları bulma:

du -h /home | sort -rh | head -10

Belirli uzantılı dosyaları bulup silme:

find . -name "*.tmp" -delete

Log'da hata sayma:

grep -c "error" /var/log/syslog

Yazan Celil Uyanikoglu

25 yıldır bilgi işlem piyasasında farklı dallarda uzmanlaşan bir Bilgisayar Mühendisi

X @