İnternet Hız Testi Nedir ve Neden Yapılır?
İnternet hız testi, internet bağlantınızın gerçek performansını ölçen bir prosedürdür. İnternet servis sağlayıcınızın (ISP) vaat ettiği hızları gerçekten alıp almadığınızı kontrol etmek için mutlaka yapmanız gerekir. Test sonuçları, indirme hızı (download), yükleme hızı (upload), gecikme süresi (ping) ve paket kaybı gibi kritik metrikleri gösterir.
ISP'ler genellikle "100 Mbps'e kadar" gibi ifadeler kullanır. Bu ifadedeki "kadar" kelimesi önemli çünkü garanti edilen bir değer değildir. Düzenli hız testleri yaparak abone sözleşmenizde belirtilen değerlerin %80'inden az hız alıyorsanız, servis sağlayıcınızdan açıklama isteme hakkınız vardır.
Hız Testi Metrikleri ve Anlamları
İndirme Hızı (Download Speed)
İndirme hızı, internet üzerinden cihazınıza veri aktarım hızını ölçer. Mbps (Megabit per second) ya da Mb/s cinsinden gösterilir. Video izleme, dosya indirme, web sayfası açma gibi işlemlerin hızını belirler.
Pratik kullanımda dikkat: 100 Mbps bağlantınız varsa dosya indirirken maksimum 12.5 MB/s hız görürsünüz. Çünkü 8 bit = 1 Byte'tır. İndirme programları genellikle MB/s (Megabyte) gösterirken, hız testleri Mbps (Megabit) gösterir.
Yükleme Hızı (Upload Speed)
Yükleme hızı, cihazınızdan internete veri gönderme hızınızdır. Video konferans, dosya paylaşımı, canlı yayın, bulut yedekleme gibi işlemlerde kritiktir. Asimetrik bağlantılarda (ADSL, VDSL, Fiber) yükleme hızı indirme hızından düşüktür.
Örnek senaryo: 100 Mbps indirme hızına sahip bir fiber bağlantıda yükleme hızı tipik olarak 10-20 Mbps arasındadır. Simetrik fiber bağlantılarda ise indirme ve yükleme hızları eşittir.
Ping Değeri ve Gecikme
Ping, veri paketinin hedef sunucuya gidip geri dönmesi için geçen süredir. Milisaniye (ms) cinsinden ölçülür. Düşük ping değeri daha iyidir. Online oyunlarda ve gerçek zamanlı uygulamalarda ping kritik önem taşır.
Değerlendirme ölçütleri: 0-30 ms arası mükemmel, 30-50 ms çok iyi, 50-100 ms kabul edilebilir, 100+ ms problemli. FPS oyunlarda 50 ms üzeri ping belirgin gecikme hissettirir.
Jitter Değeri
Jitter, ping değerindeki tutarsızlıktır. Ping süreleri arasındaki farkın standart sapmasını gösterir. Düşük jitter değeri kararlı bir bağlantı demektir. Video konferans ve VoIP aramalarında yüksek jitter ses ve görüntü donmasına yol açar.
İdeal jitter değeri 10 ms'nin altındadır. 20 ms üzeri değerler görüşme kalitesini düşürür.
Paket Kaybı (Packet Loss)
Veri paketlerinin hedefine ulaşamama oranıdır. Yüzde olarak ifade edilir. %0 paket kaybı idealdir. %1-2 arası kabul edilebilir, %3+ ciddi problem işaretidir. Oyunlarda lag, videolarda donma, ses aramalarında kesinti paket kaybından kaynaklanır.
Doğru Hız Testi Nasıl Yapılır?
Test Öncesi Hazırlık
Ethernet kablosu kullanarak doğrudan modeme bağlanın. Wi-Fi üzerinden yapılan testler gerçek hat hızını göstermez çünkü kablosuz bağlantı kendi sınırlamalarını getirir. 2.4 GHz Wi-Fi maksimum 50-100 Mbps hız sağlarken, hat hızınız 100 Mbps üzeri olabilir.
Arka planda çalışan tüm uygulamaları kapatın. Torrent istemcileri, bulut senkronizasyon programları (Dropbox, Google Drive), otomatik güncellemeler test sonucunu etkiler. Windows'ta Görev Yöneticisi'ni (Ctrl+Shift+Esc) açıp Ağ sekmesinden hangi uygulamaların bant genişliği kullandığını kontrol edin.
Ağdaki diğer cihazları kapatın veya internet kullanımlarını durdurun. Akıllı TV, telefon, tablet gibi cihazlar arka planda güncelleme çekiyor olabilir.
Güvenilir Test Siteleri
Speedtest.net (Ookla): En yaygın kullanılan platformdur. Masaüstü uygulaması da mevcuttur. Türkiye'deki ISP sunucularından test yapma seçeneği sunar.
Fast.com (Netflix): Netflix'in hız test sitesidir. Tek tıkla çalışır, reklam ve karmaşık ayar yoktur. Özellikle video streaming hızını ölçmek için optimize edilmiştir.
Google Hız Testi: Google'da "speed test" arattığınızda karşınıza çıkar. Basit ve hızlı sonuç verir.
Test.turk.net: Türk Telekom altyapısı için optimize test sitesidir. Yerel sunucu lokasyonları kullanır.
Test Prosedürü
Tarayıcı önbelleğini temizleyin. Chrome'da Ctrl+Shift+Delete tuşlarına basıp "Önbelleğe alınan resimler ve dosyalar" seçeneğini işaretleyin.
Test sitesine girin ve sunucu seçimi yapın. Kendi ISP'nizin sunucusunu seçmek ISP'nin kendi ağındaki performansı gösterir. Başka bir ISP'nin sunucusunu seçmek ise genel internet performansını gösterir. Her iki türde de test yapın.
En az 3 test yapıp ortalamasını alın. Tek test yanıltıcı olabilir. Testler arası 5 dakika bekleyin. Ardışık testlerde ISP tarafından öncelik verilebilir (speed test optimization).
Farklı saatlerde test edin. Akşam 19:00-23:00 arası yoğun saatlerdir, hız düşebilir. Sabah 06:00-09:00 arası genellikle en yüksek hızları verir.
Komut Satırı ile Hız Testi
Linux ve macOS'ta terminal üzerinden test yapabilirsiniz. Önce speedtest-cli paketini kurun:
pip install speedtest-cliTest çalıştırma:
speedtest-cliBelirli bir sunucuya test yapmak için sunucu ID'si kullanın:
speedtest-cli --list | grep Turkey
speedtest-cli --server 12345Windows PowerShell'de Ookla'nın resmi CLI aracını kullanabilirsiniz. İndirip PATH'e ekledikten sonra:
speedtest.exe
Test Sonuçlarını Doğru Yorumlama
Abone Hızı ile Gerçek Hız Karşılaştırması
Sözleşmenizde 100 Mbps yazıyorsa minimum %80'ini yani 80 Mbps almalısınız. Sürekli bunun altında hız alıyorsanız ISP'ye başvuru yapabilirsiniz. BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) mevzuatına göre ISP'ler belirtilen hızın en az %80'ini sağlamakla yükümlüdür.
ADSL bağlantılarda mesafe faktörü önemlidir. Santrale uzaklık arttıkça hız düşer. 2 km üzeri mesafelerde maksimum hıza ulaşmak mümkün olmayabilir.
Wi-Fi ile Kablolu Hız Farkı
Wi-Fi testinde düşük hız görüyorsanız bu mutlaka hat sorunu değildir. Modem modelinizi kontrol edin. 802.11n standardı maksimum 300 Mbps teorik hız sağlarken, 802.11ac 1300 Mbps'e kadar çıkar. 802.11ax (Wi-Fi 6) ise 9.6 Gbps'e kadar destekler.
5 GHz frekans bandı 2.4 GHz'den daha hızlı ama menzili kısadır. Modemin arayüzüne girip (genellikle 192.168.1.1) Kablosuz Ayarlar > Kanal seçimini kontrol edin. Otomatik yerine elle kanal seçimi daha iyi sonuç verebilir.
Peak ve Off-Peak Saatler
Paylaşımlı altyapılarda (GPON fiber, kablo internet) aynı node üzerindeki kullanıcı sayısı hızı etkiler. Yoğun saatlerde contention ratio devreye girer. 1:32 contention ratio, bir fiber hattı 32 kullanıcının paylaştığı anlamına gelir.
İş günlerinde gündüz saatlerinde daha yüksek hız alıyorsanız ama akşamları düşüyorsa bu altyapı yoğunluğundan kaynaklanıyordur. Bu durumu ISP'ye bildirmeniz gerekir.
Dikkat Edilmesi Gereken Teknik Noktalar
DNS Sunucusu Etkisi
DNS değiştirmek indirme hızını artırmaz ama web sayfalarının açılış hızını etkiler. ISP'nin DNS'i yerine Google DNS (8.8.8.8, 8.8.4.4) veya Cloudflare DNS (1.1.1.1, 1.0.0.1) kullanabilirsiniz.
Windows'ta ayarlama: Denetim Masası > Ağ ve Paylaşım Merkezi > Bağdaştırıcı Ayarlarını Değiştir > Ethernet/Wi-Fi sağ tık > Özellikler > İnternet Protokolü Sürüm 4 > Aşağıdaki DNS sunucu adreslerini kullan.
QoS ve Bandwidth Limiting
Modem arayüzünde QoS (Quality of Service) açıksa bazı uygulamalara öncelik verilir. Hız testi siteleri düşük öncelikte olabilir. QoS'u geçici olarak kapatıp test edin.
Bandwidth limiting (bant genişliği sınırlama) bazı modemlerde cihaz bazında aktiftir. Modem panelinde DHCP Client List veya Connected Devices bölümünden cihazınızın sınırlandırılmadığından emin olun.
VPN Kullanımı
VPN açıkken hız testi yaparsanız gerçek hat hızınızı görmezsiniz. VPN sunucusunun lokasyonu ve kalitesi sonucu etkiler. Türkiye'den Almanya üzerinden test yapmak ping değerini 50-100 ms artırır.
Split tunneling özelliği varsa hız testi trafiğini VPN'den muaf tutabilirsiniz. Bu özellik çoğu ücretli VPN servisinde bulunur.
Modem ve Router Performansı
Eski modemler yüksek hızları kaldıramaz. Gigabit Ethernet portları olmayan modemler maksimum 100 Mbps iletir. Modem etiketinde veya özelliklerinde "10/100/1000" yazıyorsa gigabit desteklidir, sadece "10/100" yazıyorsa 100 Mbps ile sınırlıdır.
Modem CPU'su yoğunsa hız düşer. Modem arayüzüne giriş yapıp System > Performance veya Status > System bölümünden CPU ve RAM kullanımını kontrol edin. %90 üzeri CPU kullanımı varsa modem yeniden başlatın.
Sorun Tespiti ve Çözümleri
Sürekli Düşük Hız Sorunu
Ethernet kablosu Cat5e veya üzeri olmalı. Cat5 kablolar 100 Mbps üzerini desteklemez. Kablonun kategori bilgisi üzerine yazılıdır: "CAT 5e" veya "CAT 6" gibi.
Modem sıcaklığını kontrol edin. Aşırı ısınma hız düşüşüne neden olur. Modem havalandırmalı bir yere koyun, üzerini kapatmayın.
Hat kalitesini test edin. ADSL/VDSL için modem arayüzünde Status > DSL bölümünde SNR (Signal-to-Noise Ratio) değeri 15 dB üzeri olmalı. 10 dB altı değerler hat problemine işaret eder.
Değişken Hız Problemi
Ping değişkenliği yüksekse (jitter >20ms) kablolarda oksidasyon veya gevşek bağlantı olabilir. Telefon kablosunu ve splitter'ı değiştirin.
Traceroute komutuyla hop'ları kontrol edin. Windows CMD'de:
tracert 8.8.8.8İlk 3-4 hop ISP'nin kendi ağıdır. Burada yüksek gecikme varsa ISP tarafında sorun var demektir.
Sadece Belirli Saatlerde Yavaşlık
Peak hour throttling olabilir. ISP'ler yoğun saatlerde bazı servislere (YouTube, Netflix) hız sınırlaması uygular. Farklı sunuculara test yaparak bunu anlayabilirsiniz.
DPI (Deep Packet Inspection) bazı ISP'ler tarafından kullanılır. VPN kullandığınızda hız normale dönüyorsa DPI throttling olasılığı yüksektir.
Özet ve Öneriler
İnternet hız testi düzenli yapılması gereken bir bakım işlemidir. Ayda en az bir kez farklı saatlerde test yaparak ISP performansını takip edin. Sonuçları kaydetmek için Speedtest hesabı oluşturabilir veya screenshot alabilirsiniz.
Test sonuçlarını yorumlarken tek metriğe bakmayın. İndirme hızı yüksek ama ping ve jitter kötüyse oyun ve video konferans deneyiminiz kötü olur. Kullanım senaryonuza göre önceliklendirme yapın: streaming için indirme, canlı yayın için yükleme, oyun için ping önemlidir.
Sorun tespit ettiğinizde ISP'ye başvurmadan önce kendi tarafınızdaki faktörleri kontrol edin. Modem, kablo, cihaz performansı ve ağ yoğunluğu gibi unsurlar hat hızından bağımsızdır. Sistematik test yapıp sonuçları belgeleyin, ISP desteğiyle iletişimde somut veri sunun.
Fiber altyapıya geçiş yapabiliyorsanız ADSL/VDSL yerine fiber tercih edin. Fiber bağlantılarda mesafe faktörü yok, daha stabil hız ve düşük ping değerleri sunar. Simetrik fiber paketleri yükleme hızı gerektiren işler için idealdir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hız testinde 100 Mbps alıyorum ama indirme 12 MB/s gösteriyor, neden?
Bu normal bir durumdur. Hız testleri Megabit (Mbps), indirme programları Megabyte (MB/s) gösterir. 8 bit = 1 byte olduğu için 100 Mbps ÷ 8 = 12.5 MB/s eder. Protokol overhead'leri nedeniyle pratikte 12 MB/s civarı görürsünüz.
Wi-Fi ile 50 Mbps, kablolu ile 100 Mbps hız alıyorum, modem bozuk mu?
Modem bozuk değil, Wi-Fi'nin fiziksel sınırlamaları vardır. 2.4 GHz bandında maksimum 50-70 Mbps gerçek hız normaldir. 5 GHz banda geçin veya Wi-Fi 5 (802.11ac) ya da Wi-Fi 6 destekli modem kullanın. Cihazınızın da aynı standardı desteklemesi gerektiğini unutmayın.
Ping değerim oyunlarda 20 ms ama hız testinde 50 ms, hangisi doğru?
İkisi de doğrudur çünkü farklı sunuculara ping atıyorsunuz. Oyun sunucusu size fiziksel olarak yakınsa ping düşüktür. Hız testi sunucusu farklı lokasyonda olabilir. Oyun performansı için oyun sunucusuna özel ping değeri önemlidir, genel ping değeri değil.
Akşamları hızım yarı yarıya düşüyor, ISP throttling yapıyor mu?
Muhtemelen throttling değil, altyapı yoğunluğudur. Paylaşımlı fiber altyapılarda (GPON) aynı hattı kullanan komşularınız da yoğun kullanımda olduğunda toplam bant genişliği paylaşılır. BTK'ya şikayette bulunabilirsiniz, ISP altyapı iyileştirmesi yapmak zorundadır. Throttling kontrolü için VPN ile test yapın, hız normale dönüyorsa throttling var demektir.
100 Mbps paketim var ama sürekli 80 Mbps alıyorum, itiraz edebilir miyim?
%80 eşik değeri BTK tarafından kabul edilebilir limitdir. 80 Mbps tam eşik değerinde olduğunuz için teknik olarak sözleşme ihlali yok. Ancak sürekli bu değerde kalıyorsanız ISP'ye başvurup hat kalitesi iyileştirmesi isteyebilirsiniz. Test sonuçlarınızı (tarih, saat, sunucu bilgileriyle) kaydedin ve yazılı başvuru yapın. Cevap alamazsanız BTK İletişim Merkezi 7/24 hattını (4441212) arayabilirsiniz.
0 Yorum
Yorum Yaz