Linux Disk Yönetimi: Bölümlendirme ve LVM Rehberi

Linux'ta disk yönetimi sistem kurulumundan sunucu bakımına kadar her aşamada karşınıza çıkar. Bölümlendirme, dosya sistemi oluşturma ve özellikle LVM kullanımı modern Linux yönetiminin temel becerileridir.

Disk Kavramları

Linux'ta diskler /dev dizininde aygıt dosyaları olarak görünür:

/dev/sda: İlk SATA/SCSI disk /dev/sdb: İkinci disk /dev/nvme0n1: İlk NVMe disk /dev/vda: Sanal disk (KVM/QEMU)

Bölümler numara alır: /dev/sda1, /dev/sda2...

Bölümlendirme Tabloları

MBR (Master Boot Record)

Eski standart, hala yaygın.

Sınırlamalar:

• Maksimum 4 birincil bölüm
• Maksimum 2 TB disk boyutu
• Genişletilmiş bölümle daha fazla bölüm oluşturulabilir

GPT (GUID Partition Table)

Modern standart, UEFI sistemlerle birlikte geldi.

Avantajlar:

• 128 bölüme kadar destek
• 9.4 ZB'a kadar disk boyutu
• Yedekleme tablosu ile daha güvenilir

2 TB üzeri diskler ve modern sistemler için GPT tercih edilmeli.

Disk Bilgisi Görüntüleme

Tüm diskleri listele:

lsblk

Detaylı bilgi:

lsblk -f

Disk boyutları:

fdisk -l

Bağlı dosya sistemleri:

df -h

fdisk ile Bölümlendirme

fdisk MBR bölümlendirme için temel araçtır. GPT destekler ama parted daha uygundur.

Temel Kullanım

Disk seçimi:

sudo fdisk /dev/sdb

fdisk İçi Komutlar

m: Yardım menüsü p: Bölüm tablosunu göster n: Yeni bölüm oluştur d: Bölüm sil t: Bölüm tipini değiştir w: Değişiklikleri yaz ve çık q: Kaydetmeden çık

Yeni Bölüm Oluşturma

sudo fdisk /dev/sdb

İçeride:

1. n tuşuna bas (new partition)
2. p seç (primary) veya e (extended)
3. Bölüm numarası seç (varsayılan için Enter)
4. Başlangıç sektörü (varsayılan için Enter)
5. Bitiş sektörü veya boyut (+10G gibi)
6. w ile kaydet

LVM Bölümü Oluşturma

Bölüm tipi değiştirme:

t tuşuna bas 8e yaz (Linux LVM) w ile kaydet

parted ile Bölümlendirme

parted hem MBR hem GPT destekler. 2 TB üzeri diskler için zorunludur.

Temel Kullanım

sudo parted /dev/sdb

Bölüm Tablosu Oluşturma

GPT için:

mklabel gpt

MBR için:

mklabel msdos

Bölüm Oluşturma

mkpart primary ext4 0% 50% mkpart primary ext4 50% 100%

Yüzde yerine boyut da verilebilir:

mkpart primary 1MiB 10GiB

Bölüm Listesi

print

Bölüm Silme

rm 1

Tek Satırda Kullanım

sudo parted /dev/sdb mklabel gpt sudo parted /dev/sdb mkpart primary 0% 100%

Dosya Sistemi Oluşturma

Bölüm oluşturduktan sonra dosya sistemi formatlanmalı.

ext4 (Önerilen)

sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1

XFS

sudo mkfs.xfs /dev/sdb1

Btrfs

sudo mkfs.btrfs /dev/sdb1

Swap

sudo mkswap /dev/sdb2 sudo swapon /dev/sdb2

Dosya Sistemi Seçimi

ext4: En yaygın, kararlı, her amaç için uygun. XFS: Büyük dosyalar ve yüksek performans için. Btrfs: Anlık görüntü, sıkıştırma özellikleri. Henüz her ortamda önerilmez.

Disk Bağlama (Mount)

Geçici Bağlama

sudo mkdir /mnt/disk1 sudo mount /dev/sdb1 /mnt/disk1

Bağlantıyı kaldırma:

sudo umount /mnt/disk1

Kalıcı Bağlama (fstab)

/etc/fstab dosyası açılışta bağlanacak diskleri tanımlar.

UUID öğrenme:

blkid /dev/sdb1

fstab satırı:

UUID=xxx-xxx-xxx /mnt/disk1 ext4 defaults 0 2

fstab test:

sudo mount -a

LVM (Logical Volume Manager)

LVM, geleneksel bölümlendirmenin üzerine bir soyutlama katmanı ekler. Disk yönetimini esnek ve dinamik hale getirir.

LVM Avantajları

Dinamik boyutlandırma: Bölümleri büyütüp küçültebilirsiniz. Disk birleştirme: Birden fazla diski tek havuzda toplayabilirsiniz. Anlık görüntüler: Yedekleme için snapshot alabilirsiniz. Kolay genişletme: Yeni disk ekleyip mevcut bölümü büyütebilirsiniz.

LVM Mimarisi

Üç katmandan oluşur:

Physical Volume (PV): Fiziksel diskler veya bölümler. Volume Group (VG): PV'lerin birleştirildiği havuz. Logical Volume (LV): VG üzerinde oluşturulan sanal bölümler.

Fiziksel disk → PV → VG → LV → Dosya Sistemi

LVM Kurulumu

1. Physical Volume Oluşturma

Önce diskte LVM tipinde bölüm oluşturun (fdisk ile tip 8e), sonra:

sudo pvcreate /dev/sdb1 sudo pvcreate /dev/sdc1

PV listesi:

sudo pvs sudo pvdisplay

1. Volume Group Oluşturma

sudo vgcreate vg_data /dev/sdb1 /dev/sdc1

VG listesi:

sudo vgs sudo vgdisplay

1. Logical Volume Oluşturma

Boyut belirterek:

sudo lvcreate -n lv_home -L 50G vg_data

Tüm boş alanı kullanarak:

sudo lvcreate -n lv_data -l 100%FREE vg_data

LV listesi:

sudo lvs sudo lvdisplay

1. Dosya Sistemi ve Mount

sudo mkfs.ext4 /dev/vg_data/lv_home sudo mkdir /mnt/home_data sudo mount /dev/vg_data/lv_home /mnt/home_data

LVM Genişletme

En değerli özellik: çalışan sistemi durdurmadan disk büyütme.

Yeni Disk Ekleme

Yeni disk takıldıktan sonra:

sudo pvcreate /dev/sdd1 sudo vgextend vg_data /dev/sdd1

VG artık daha büyük.

Logical Volume Büyütme

10 GB ekle:

sudo lvextend -L +10G /dev/vg_data/lv_home

Tüm boş alanı kullan:

sudo lvextend -l +100%FREE /dev/vg_data/lv_home

Dosya Sistemini Genişletme

ext4 için:

sudo resize2fs /dev/vg_data/lv_home

XFS için:

sudo xfs_growfs /mnt/home_data

Tek komutla hem LV hem dosya sistemi:

sudo lvextend --resizefs -L +10G /dev/vg_data/lv_home

LVM Küçültme

Dikkat: XFS küçültmeyi desteklemez. ext4 ile mümkündür.

Önce dosya sistemini küçült:

sudo umount /mnt/home_data sudo e2fsck -f /dev/vg_data/lv_home sudo resize2fs /dev/vg_data/lv_home 40G

Sonra LV'yi küçült:

sudo lvreduce -L 40G /dev/vg_data/lv_home

LVM Snapshot

Anlık görüntü alma:

sudo lvcreate -s -n lv_home_snap -L 5G /dev/vg_data/lv_home

Snapshot, değişiklikleri izler. Yedekleme veya test için kullanışlıdır.

Snapshot'tan geri dönme:

sudo lvconvert --merge /dev/vg_data/lv_home_snap

LVM Silme

Sırasıyla:

sudo umount /mnt/home_data sudo lvremove /dev/vg_data/lv_home sudo vgremove vg_data sudo pvremove /dev/sdb1

Disk Sağlığı

SMART Kontrolü

sudo apt install smartmontools sudo smartctl -a /dev/sda

Disk hatalarını erkenden tespit eder.

Dosya Sistemi Kontrolü

ext4 kontrolü (disk bağlı değilken):

sudo e2fsck -f /dev/sdb1

XFS kontrolü:

sudo xfs_repair /dev/sdb1

Pratik Senaryolar

Yeni Disk Ekleme (Basit)

lsblk ile diski bul sudo fdisk /dev/sdb ile bölüm oluştur sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1 ile formatla /etc/fstab'a ekle sudo mount -a ile bağla

Mevcut LVM'i Genişletme

Yeni disk ekle sudo pvcreate /dev/sdc1 sudo vgextend vg_data /dev/sdc1 sudo lvextend --resizefs -l +100%FREE /dev/vg_data/lv_root

Root Disk Genişletme (Bulut)

Bulut sağlayıcısından disk boyutunu artır sudo growpart /dev/sda 1 ile bölümü genişlet sudo resize2fs /dev/sda1 ile dosya sistemini genişlet

LVM kullanılıyorsa:

sudo pvresize /dev/sda1 sudo lvextend --resizefs -l +100%FREE /dev/vg/root

Tavsiyeler

Sunucularda LVM kullanın: Esneklik sağlar, disk yönetimini kolaylaştırır.

GPT tercih edin: Modern sistemlerde MBR sınırlamalarından kaçının.

/etc/fstab'da UUID kullanın: Disk sırası değişse bile doğru disk bağlanır.

Düzenli SMART kontrolü yapın: Disk arızalarını erkenden tespit edin.

LVM snapshot'larını yedekleme için kullanın: Tutarlı yedek almak kolaylaşır.

Sonuç

Linux disk yönetimi temel bir sistem yönetimi becerisidir. fdisk ve parted ile bölümlendirme, mkfs ile dosya sistemi oluşturma, mount ile bağlama işlemleri rutin görevlerdir.

LVM öğrenmek zaman alır ama karşılığını verir. Disk genişletme, küçültme, snapshot alma gibi işlemler geleneksel bölümlendirme ile imkansız veya risklidir. LVM ile bunlar günlük işler haline gelir.

Sunucu kurulumunda LVM'i baştan planlayın. Daha sonra disk ihtiyacı değiştiğinde esnek müdahale imkanınız olur.